ترکیه میزبان اجلاس ۱۵۰ کشوری؛ پیشبرد گزینه‌های جایگزین برای هرمز

آنتالیا، ترکیه — ترکیه در آخر هفته رهبران و مقام‌های ارشد از ۱۵۰ کشور را در فروم دیپلماسی آنتالیا گرد هم آورد و از این نشست برای پیشبرد تلاش‌های میانجی‌گری پیرامون جنگ ایران و جلب حمایت برای مسیرهای تجاری و انرژی که از تنگه هرمز عبور نمی‌کنند، استفاده کرد.

این نمایش هماهنگی قدرت‌های میانه بر تلاش آنکارا برای گسترش نفوذ دیپلماتیک خود در شرایطی که اختلال‌های زنجیره تأمین از خاورمیانه سرایت می‌کند، تأکید داشت. هیأت‌هایی از خاورمیانه، آسیای مرکزی، اروپا، آمریکای جنوبی و فراتر از آن، دور فشرده‌ای از گفت‌وگوها را با هدف پاسخ‌های مشترک به شوک‌های سیاسی، اقتصادی و امنیتی برگزار کردند.

شرکت‌کنندگان شامل نمایندگانی از مصر، سوریه، پاکستان، قطر، امارات متحده عربی، عربستان سعودی، جمهوری آذربایجان، قزاقستان، گرجستان, مولداوی، اوکراین و هیأتی از ایران، در کنار مجموعه‌ای از دیدارهای دوجانبه و مباحثات گسترده‌تر بودند.

امیر قطر شیخ تمیم بن حمد آل ثانی به همراه رجب طیب اردوغان رئیس‌جمهور ترکیه و شهباز شریف نخست‌وزیر پاکستان در نشست سه‌جانبه‌ای درباره تحولات جنگ ایران شرکت کرد که بیانگر فوریت دیپلماسی منطقه‌ای بود.

رجب طیب اردوغان با ترسیم اهمیت موضوع گفت نهادهای بین‌المللی «هرچه بیشتر از پاسخ به چالش‌های معاصر ناتوان می‌شوند» و افزود: «دیپلماسی دیگر صرفاً عرصه‌ای نیست که در آن درباره منازعات و منافع گفت‌وگو شود. این همچنین سکویی است که در آن آینده بشریت تعیین می‌شود.»

گزینه‌های جایگزین تنگه هرمز در کانون توجه

محور مرکزی دیگر، تسریع گزینه‌های جایگزین برای تنگه هرمز بود. چندین کشور استدلال کردند که Trans‑Caspian International Transport Route — که به‌طور گسترده با عنوان Middle Corridor شناخته می‌شود — در میانه اختلال‌ها در خاورمیانه به یک مسیر راهبردی آسیا-اروپا بدل شده است.

Middle Corridor چین و جنوب‌شرق آسیا را از طریق ریل و دریا از عرض قزاقستان، جمهوری آذربایجان و گرجستان به ترکیه و سپس به اروپا متصل می‌کند. Kubanychbek Omuraliev، دبیرکل Organisation of Turkic States، گفت این کریدور به‌عنوان گزینه‌ای برای مسیرهای متاثر از منازعه، هرچه کارآمدتر، امن‌تر، کوتاه‌تر و ارزان‌تر می‌شود.

نقش جمهوری آذربایجان به‌عنوان یک هاب ترانزیتی کلیدی پس از صلح با ارمنستان پررنگ شد. مقام ارشد آذربایجانی Hikmet Hajiyev گفت شوک‌های اخیر به لجستیک جهانی بر اهمیت این کریدور تأکید می‌کند و خاطرنشان کرد باکو در حال بازنگری مفهوم «Four Seas» است که دریای خزر، سیاه، مدیترانه و آدریاتیک را به هم متصل می‌کند. او گفت آذربایجان رویکردی فراگیر را دنبال می‌کند که ارمنستان را به‌عنوان کشور ترانزیتی در نظر می‌گیرد و با شرکای اروپایی، ایالات متحده و ارمنستان روی اتصال‌ها به‌سوی نخجوان کار می‌کند.

مقام‌ها همچنین به پیوند میانی در قفقاز جنوبی با عنوان Trump Route for International Peace and Prosperity (TRIPP) اشاره کردند که به‌عنوان یک اتصال جدید ترانزیتی انرژی و لجستیک توصیف می‌شود؛ مسیری که پس از توافق صلح ارمنستان-آذربایجان با میانجی‌گری واشنگتن برای اتصال سرزمین اصلی آذربایجان به برونگان نخجوان از طریق جنوب ارمنستان مطرح شد. معاون وزیر خارجه ارمنستان Vahan Kostanyan گفت این پروژه با همکاری شرکای آمریکایی وارد مرحله اجرا می‌شود و مطالعات امکان‌سنجی در دست انجام است.

نخست‌وزیر گرجستان Irakli Kobakhidze گفت کشورش در نظر دارد به‌عنوان پلی میان اروپا و آسیا و هاب ترانزیتی برای اتصال انرژی عمل کند، به‌ویژه در زمانی که مسیرهای سنتی تجارت با فشارهای تازه روبه‌رو هستند.

در نشانه‌ای قابل توجه از تغییر محاسبات منطقه‌ای، رئیس‌جمهور سوریه Ahmed al‑Sharaa گفت دمشق می‌خواهد با بهره‌گیری از دسترسی مدیترانه‌ای خود، سوریه را به مسیر جایگزین برای انرژی و کالاها تبدیل کند. او گفت سوریه توافقی با عراق دارد تا صادرات نفت عراق از طریق بنادر سوریه انجام شود و علاقه‌مندی خود را برای پیوستن به یک پروژه انرژی «Four Seas» ابراز کرد. Al‑Sharaa افزود که سوریه و ترکیه در حال برنامه‌ریزی پروژه‌های اتصال منطقه‌ای هستند و او خطوط کلی همکاری اقتصادی احتمالی با اوکراین در حوزه agric… را ترسیم کرد.

فراخوان‌ها برای خویشتنداری و اصلاحات

این فروم همچنین شاهد بحث درباره حکمرانی جهانی و نقش کشورهای متوسط بود. رئیس‌جمهور قزاقستان Kassym‑Jomart Tokayev از رهبران جهانی خواست «خویشتنداری راهبردی» نشان دهند و خواستار اصلاح سازمان ملل شد. او استدلال کرد شورای امنیت به مانعی بر سر راه تغییر بدل شده و درباره حاشیه‌ای شدن سازمان ملل در میانجی‌گری منازعات هشدار داد.

در حالی که شتاب برای Middle Corridor و اتصال‌های مرتبط افزایش یافته، هنوز روشن نیست کدام پروژه‌ها زودتر پیش می‌روند و در چه زمان‌بندی‌هایی. مقام‌ها از ادامه مطالعات امکان‌سنجی و هماهنگی در قفقاز جنوبی و منطقه گسترده‌تر خبر دادند. تحولات در داخل و پیرامون تنگه هرمز — و هرگونه پیشرفت دیپلماتیک درباره جنگ ایران — تعیین خواهد کرد کشورها با چه سرعتی کریدورهای جدید و اتصال‌های انرژی از آسیای مرکزی از طریق قفقاز جنوبی به مدیترانه را پیش خواهند برد.