کانال پاناما به تازهترین نقطه فشار در رقابت رو به گسترش بر سر کشتیرانی جهانی بدل شده است؛ ایالات متحده و چند شریک منطقهای چین را به هدف قرار دادن شناورهای مرتبط با پاناما متهم میکنند و پکن این اتهام را بهعنوان تحریف سیاسی رد میکند.
این مناقشه اهمیت دارد زیرا کانال یکی از مهمترین شریانهای تجاری جهان است و حدود 6 درصد تجارت جهانی از آن عبور میکند، و نیز به این دلیل که در زمانی رخ میدهد که تنگه هرمز همچنان بهشدت مختل است. مجموع این دو بحران نگرانیها را افزایش داده که مسیرهای اصلی کشتیرانی بهجای مسیرهای بیطرف تجاری، به عرصههای فشار ژئوپولیتیکی بدل شوند.
ایالات متحده در بیانیهای مشترک در روز سهشنبه با بولیوی، کاستاریکا، گویان، پاراگوئه و ترینیداد و توباگو، آنچه را «فشار اقتصادی چین» بر کشتیهای با پرچم پاناما توصیف کرد، محکوم کرد. این کشورها چین را به بازداشت شناورهای با پرچم پاناما در بنادر چین متهم کردند و این اقدامات ادعایی را «تلاشی آشکار برای سیاسیکردن تجارت دریایی و تعرض به حاکمیت کشورهای نیمکره ما» خواندند.
چین این اتهام را رد کرد. لین جیان، سخنگوی وزارت امور خارجه چین، روز چهارشنبه گفت ادعاهای آمریکا «کاملاً بیاساساند و واقعیت را تحریف میکنند» و واشنگتن را به سیاسیکردن بنادر و نادیدهگرفتن حاکمیت کشورهای منطقه متهم کرد.
چرا پاناما در مرکز ماجراست
ریشه اختلاف کنونی به تصمیم دیوان عالی پاناما در ژانویه بازمیگردد که امتیاز طولانیمدت یک شرکت وابسته به هنگکنگ برای اداره بنادر بالبوآ و کریستوبال—تأسیسات کلیدی در دو سوی کانال—را لغو کرد. این حکم در بحبوحه فشارهای مستمر آمریکا بر پاناما برای محدود کردن نفوذ چین پیرامون این آبراه صادر شد.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، از آغاز دوره دوم خود بارها مطرح کرده است که ایالات متحده میتواند کنترل کانال پاناما را در دست بگیرد، و در عین حال چین را—بیآنکه مدرکی ارائه کند—به مدیریت این مسیر متهم کرده است. پکن از تصمیم دادگاه پاناما انتقاد کرد و گفت پاناما در برابر قدرت هژمونیک تمکین کرده است.
به گفته واشنگتن، مسئله از آن زمان از سطح گفتار به فشارهای تجاری منتقل شده است. کمیسیون فدرال دریانوردی آمریکا ماه گذشته اعلام کرد پس از رأی دادگاه «افزایش بازداشتها»ی شناورهای با پرچم پاناما رخ داده که بسیار بالاتر از الگوهای تاریخی است. مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، اقدامات ادعایی چین را «قلدری» خوانده و گفته این اقدامات نگرانیهایی درباره بهکارگیری اهرم اقتصادی علیه حاکمیت پاناما برمیانگیزد. چین میگوید این اتهامات بیپایه است.
به نظر میرسید خوزه رائول مولینو، رئیسجمهور پاناما، ضمن تلاش برای پرهیز از تشدید تنش، از حمایت خارجی استقبال میکند. او در بیانیهای روز چهارشنبه از «کشورهای دوست» بهدلیل ابراز همبستگی درباره کشتیهای با پرچم پاناما که در بنادر چین نگهداشته شدهاند تشکر کرد، اما افزود پاناما خواهان جنجال نیست و برای روابط محترمانه با همه کشورها ارزش قائل است.
پسزمینه هرمز
اختلاف بر سر پاناما تا حدی به این دلیل مورد توجه قرار گرفته که آبراه راهبردی دیگری، تنگه هرمز، پیشتر به بحران کشیده شده است. بنا بر گزارشهای منطقه، این تنگه که در زمان صلح حدود یکپنجم نفت و گاز طبیعی مایع جهان از آن عبور میکند، از زمانی که ایران در ماه مارس در آن مینگذاری کرد، تقریباً بهطور کامل بر روی کشتیرانی بسته مانده است.
کارشناسان به سیبیاس نیوز گفتهاند پاکسازی مینها ممکن است ماهها طول بکشد و توانمندیهای ایالات متحده زیر ذرهبین است. اسکات ساویتز، مهندس ارشد در شرکت رَند و مشاور پیشین فرماندهی جنگ مین در نیروی دریایی آمریکا، گفت نیروی دریایی بیش از دو دهه مقابله با مین را نادیده گرفته است. پنتاگون به سیبیاس نیوز گفت نیروهای آمریکایی از قابلیتهای سرنشیندار و بدونسرنشین برای کاهش خطر مین و تضمین عبور ایمن استفاده میکنند.
تجربه دریای سیاه اوکراین وارد این بحث شده است، زیرا شرکتهای اوکراینی پهپادهای دریاییای توسعه دادهاند که برای نقشهبرداری از میدانهای مین در جریان جنگ روسیه به کار رفتهاند. ولودیمیر زلنسکی، رئیسجمهور اوکراین، گفته کییف در صورت درخواست آماده به اشتراک گذاشتن تخصص است، هرچند افزوده که تاکنون کسی برای هرمز درخواست کمک اوکراین را مطرح نکرده است.
چه چیز میتواند معادله را تغییر دهد
تحلیلگرانِ مورد استناد در گزارشها هشدار میدهند که اختلال در کانال پاناما، حتی اگر موقتی باشد، میتواند اثرات موجی در زنجیرههای تأمین جهانی ایجاد کند. فردیناند راوخ، استاد اقتصاد در دانشگاه سنتگالن، گفت وقفه طولانیمدت میتواند گلوگاههایی ایجاد کند، نوسان بازار را افزایش دهد، فشارهای تورمی به وجود آورد و به رشد جهانی آسیب قابلاندازهگیری وارد کند.
ابعاد و مدت هرگونه اختلال تعیینکننده پیامدها خواهد بود. اشتفان ماورر از مدرسه مدیریت UPF بارسلونا گفت تجارت میان ساحل شرقی آمریکا و آسیا بهویژه در معرض خطر است، همچنین مسیرهایی که ساحل غربی آمریکای جنوبی را دربر میگیرند؛ زیرا گزینههای جایگزین، مسافتهای طولانیتری اضافه میکنند، از جمله مسیرهایی که دورتادورِ نوک جنوبی آمریکای جنوبی میچرخند.
در حال حاضر، بر اساس محتوای ارائهشده، گزارشی از بسته شدن خودِ کانال پاناما منتشر نشده است. پرسشِ بیپاسخ این است که آیا اتهامها درباره کشتیهای توقیفشده یا معطلشده در حد یک رویارویی دیپلماتیک باقی میماند یا به آزمون دیگری تبدیل میشود برای اینکه آیا مسیرهای جهانی کشتیرانی میتوانند از تقابل قدرتهای بزرگ مصون بمانند یا نه.
نظرات (0)