آمریکا و ایران درباره کنترل تنگه هرمز ادعاهای متقابل مطرح کردند

آمریکا می‌گوید بازگرداندن عبور و مرور تجاری از تنگه هرمز را آغاز کرده است، اما ایران می‌گوید این اقدام آتش‌بس شکننده را تهدید می‌کند.

ایالات متحده و ایران روز سه‌شنبه پس از آنکه واشنگتن عملیات جدیدی را برای اسکورت کشتی‌های تجاری از این گذرگاه حیاتی آغاز کرد، درباره تنگه هرمز ادعاهای متقابلی مطرح کردند؛ اقدامی که آتش‌بس شکننده را آزمود و نگرانی‌های تازه‌ای درباره تأمین انرژی جهان برانگیخت.

ستاد فرماندهی مرکزی آمریکا گفت دو کشتی تجاری با پرچم آمریکا به‌عنوان بخشی از "Project Freedom"، تلاش رئیس‌جمهور دونالد ترامپ برای کمک به حرکت کشتی‌هایی که از زمان بسته‌شدن عملی این آبراه توسط ایران زمین‌گیر شده‌اند، با موفقیت از تنگه عبور کردند. در همین حال، رسانه‌های وابسته به دولت و مقام‌های ایرانی، تهران را همچنان مسلط بر دسترسی به تنگه توصیف کردند و هشدار دادند که عملیات آمریکا می‌تواند به‌عنوان نقض آتش‌بس تلقی شود.

سطح مخاطره به‌طور غیرمعمول بالاست: حدود یک‌پنجم نفت و گاز طبیعی مایع‌شده جهان معمولاً از تنگه هرمز عبور می‌کند. این اختلال پیشاپیش قیمت سوخت را بالا برده، هزاران ملوان را زمین‌گیر کرده و بر مذاکرات صلحی که پیشرفت آشکاری نداشته‌اند فشار افزوده است.

ارتش آمریکا گزارش‌های ایرانی مبنی بر اصابت موشک به یک ناو جنگی آمریکایی هنگام تلاش برای ورود به تنگه را رد کرد. ستاد فرماندهی مرکزی گفت: «هیچ کشتی نیروی دریایی آمریکا هدف قرار نگرفته است» و افزود نیروهای آمریکایی ضمن ادامه محاصره دریایی بنادر ایران، از Project Freedom پشتیبانی می‌کنند.

خبرگزاری فارس، همسو با سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، گزارش داده بود که یک شناور نیروی دریایی آمریکا پس از نادیده‌گرفتن هشدار ایران هدف قرار گرفت و ناچار به عقب‌نشینی شد. یک مقام ارشد ایرانی نیز جداگانه به رویترز گفت ایران برای جلوگیری از ورود یک ناو آمریکایی به تنگه تیر هشدار شلیک کرده است، اما مشخص نیست آسیبی وارد شده باشد یا نه.

ستاد فرماندهی مرکزی گفت ناوشکن‌های مجهز به موشک هدایت‌شونده پس از عبور از تنگه در خلیج عربی مشغول عملیات هستند و نیروهای آمریکایی در حال کار برای احیای عبور و مرور تجاری‌اند. ان‌پی‌آر به نقل از ارتش آمریکا گزارش داد که نیروهای آمریکایی گذرگاهی عاری از مین‌های ایرانی باز کرده‌اند و بالگردهای آمریکایی پس از آنکه ایران به کشتی‌های غیرنظامی تحت حفاظت آمریکا موشک، پهپاد و قایق‌های کوچک پرتاب کرد، شش قایق کوچک را غرق کردند.

این عملیات همچنین با هشدارهایی از تهران روبه‌رو شد. محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس و مذاکره‌کننده ارشد ایران، واشنگتن را به تضعیف امنیت کشتیرانی در تنگه متهم کرد و تلویحاً گفت ایران هنوز به‌طور کامل پاسخ نداده است. مقام‌های ایرانی گفته‌اند هر تلاش آمریکا برای مداخله در این آبراه نقض آتش‌بس خواهد بود.

ترامپ روز یکشنبه Project Freedom را اعلام کرد و گفت ایالات متحده به هدایت کشتی‌های بی‌طرف به بیرون از آب‌های محدودشده کمک خواهد کرد. او این مأموریت را تلاشی بشردوستانه برای مردمی، شرکت‌ها و کشورهایی که درگیرِ این منازعه شده‌اند توصیف کرد، اما هشدار داد که با هرگونه مزاحمت «با قاطعیت برخورد خواهد شد».

آتش‌بسی که از آوریل آغاز شده، به‌رغم گزارش حملات در اطراف خلیج، روز سه‌شنبه برقرار به‌نظر می‌رسید. امارات متحده عربی گفت پدافند هوایی‌اش با 15 موشک و چهار پهپاد شلیک‌شده از سوی ایران درگیر شده است و مقام‌ها در فجیره اعلام کردند یک پهپاد موجب آتش‌سوزی در یک تأسیسات کلیدی نفتی شد و سه تبعه هندی را مجروح کرد. تهران این حملات را نه تأیید کرد و نه رد، اما عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، به آمریکا و امارات درباره گرفتارشدن دوباره در آنچه «باتلاق» خواند هشدار داد.

دولت‌های منطقه خواستار خویشتنداری شدند. عربستان سعودی حملات به امارات را محکوم کرد و از ایران خواست حملات را متوقف کند و به حقوق بین‌الملل احترام بگذارد. پاکستان که میان واشنگتن و تهران میانجی‌گری کرده است نیز خواستار حفظ آتش‌بس شد.

رفت‌وآمد تجاری از تنگه همچنان نامطمئن بود. آمریکا گفت دو کشتی با پرچم این کشور عبور کرده‌اند، اما روشن نبود آیا کشتیرانی گسترده‌تر از سر گرفته خواهد شد یا نه. داده‌های رهگیری کشتی که ان‌پی‌آر به آن استناد کرد نشان داد یک نفتکش با پرچم پاناما صبح سه‌شنبه پس از ترک لنگرگاهی در خلیج فارس به‌سوی مرکز تنگه حرکت کرده است، هرچند مسیر مورد نظرش نامشخص بود.

آزمون بعدی این است که آیا تلاش اسکورت آمریکا فراتر از عبورهای اولیه گسترش می‌یابد — و اینکه ایران به‌صورت نظامی، دیپلماتیک یا از طریق محدودیت‌های بیشتر بر یکی از مهم‌ترین شاهراه‌های کشتیرانی جهان واکنش نشان می‌دهد یا نه.