در چهلمین سالگرد فاجعهٔ چرنوبیل، منطقهٔ ممنوعهٔ اوکراین همچنان آلوده، محدود و در پی اثرات جنگ تازهنظامیشده است.
چهل سال پس از حادثهٔ هستهای چرنوبیل، منطقهٔ ممنوعه مکانی با خطرهای لایهلایه باقی مانده است: آلودگی رادیواکتیو در زمین، پهپادها و موشکهای روسی در آسمان و حضور انسانی اندکی که هرگز کاملاً ناپدید نشده است.
منطقهٔ ممنوعهٔ چرنوبیل، ناحیهای محدود در حدود ۳۰ کیلومتری اطراف نیروگاه آسیبدیده، پس از انفجار راکتور در ۱۹۸۶ ایجاد شد تا از انتشار مادهٔ رادیواکتیو جلوگیری کند. این منطقه همچنان از دسترسی عمومی عادی جدا شده است، با این حال دانشمندان، سربازان و بازگشتکنندگان مسن به زندگی یا کار در آن ادامه میدهند، در حالی که حیاتوحش بخش بزرگی از جنگل اطراف را بازپس گرفته است.
سالگرد این حادثه در حالی فرامیرسد که جنگ تمامعیار روسیه بعد امنیتی تازهای به چشماندازی اضافه کرده که پیش از این نیز با ریسک تعریف شده بود. نیروهای روسیه بلافاصله پس از آغاز تهاجم در فوریهٔ ۲۰۲۲ برای مدت کوتاهی این منطقه را اشغال کردند، و اوکراین روسیه را متهم کرده است که پهپادهایی به این ناحیه شلیک کرده، از جمله حملاتی که به پوشش حفاظتی جدید (New Safe Confinement)، پناهگاه فولادی ساختهشده بر فراز راکتور منهدمشدهٔ واحد ۴، آسیب زدند.
حادثهٔ چرنوبیل در بامداد ۲۶ آوریل ۱۹۸۶ آغاز شد، هنگام انجام آزمایش ایمنی در شب بر روی واحد ۴ِ نیروگاه طراحیشدهٔ شوروی. نقایص طراحی راکتور و خطاهای اپراتوری موجب یک افزایش توان شدند که راکتور را پاره کرد و مادهٔ رادیواکتیو را به هوا رها ساخت.
مقامات شوروی فوراً ابعاد حادثه را اعلام نکردند. این فاجعه تنها پس از آن آشکار شد که سطوح بالای تشعشع در یک تأسیسات هستهای در استکهلم، حدود ۱۲۰۰ کیلومتر دورتر، شناسایی شد. پریپیات، شهری که برای کارکنان نیروگاه و خانوادههایشان ساخته شده بود، روز بعد تخلیه شد؛ به ساکنان گفته شد که تنها مقداری غذا و لباس برای چند روز با خود بردارند.
دو کارگر نیروگاه در شب انفجار جان باختند و ۲۸ نیروی امدادی و کارکنان در هفتههای پس از آن در اثر مسمومیت حاد با تشعشعات جان باختند. تلفات بلندمدت همچنان مورد مناقشه است. سازمان جهانی بهداشت مرگ تا ۴۰۰۰ نفر براثر سرطانهای مرتبط با تشعشع را برآورد کرده است، در حالی که گرینپیس در سال ۲۰۰۶ برآورد بسیار بالاتری ارائه داد. آژانس بینالمللی انرژی اتمی گفته است که نرخ سرطان تیروئید در میان افرادی که در کودکی در مناطق آلوده در معرض قرار گرفتند بسیار بالاتر از سطح عادی است.
راکتور آسیبدیده ابتدا با تابوتی بتنی و فولادی تا پایان ۱۹۸۶ محصور شد و بعدها در ۲۰۱۶ با پوشش حفاظتی جدید جایگزین شد. آلودگی اطراف نیروگاه همچنان نامتوازن است: برخی نواحی درون این منطقه سطح تابش بسیار بالاتری دارند و نیازمند پایش مداوم هستند.
در مرکز چرنوبیل برای ایمنی هستهای، پسماندهای رادیواکتیو و رادیواکولوژی، دانشمندان میزان تشعشع را در سراسر منطقه رصد میکنند و به کنترل مواجههٔ کارکنان و ساکنان کمک میکنند. در میان آنها تاتیانا نیکیتینا، سکنهٔ پیشین پریپیات و متخصص تشعشع، است که همسرش، الکساندر اوسلیک، پس از فاجعه بهعنوان یکی از «لیکویدیتورها» در نیروگاه کار میکرد تا پیامدهای آن را مهار کند.
نیکیتینا به Al Jazeera گفت که معتقد است فاجعه بهتدریج سلامت همسرش را از بین برده است، اگرچه ارتباط مستقیم پزشکی قابل اثبات نیست. «قطرهقطره او را از پا درآورد»، او گفت.
دیگران علیرغم محدودیتهای رسمی بازگشتند. تخمین زده میشود بیش از ۱۰۰۰ نفر در سالهای پس از فاجعه به منطقهٔ ممنوعه بازگشتهاند؛ با پیر شدن آن جمعیت، شمار آنچه خود-ساکنها نامیده میشود به حدود ۱۰۰ نفر کاهش یافته است. آنها عمدتاً ساکنان مسن با ریشههای عمیق در محل هستند و به طور غیررسمی توسط مقامات تحمل میشوند.
یکی از آنها، والنتینا بوریسیونا ۸۷ ساله، در نزدیکی شهر چرنوبیل زندگی میکند. هنگام آژیر حملهٔ هوایی، او به یاد زندگی در هر دو جنگ جهانی دوم و جنگ کنونی روسیه افتاد: «وقتی جنگ جهانی دوم اینجا رسید من دو سال و نیمه بودم، و حالا به نظر میرسد قرار است در همین جنگ بمیرم؛ پایانی در دید نیست.»
شهر چرنوبیل، خارج از «منطقهٔ داغ» آلودهترین بخش، اکنون بهعنوان مرکز اداری برای این ناحیهٔ محدود عمل میکند. پریپیات، نزدیکتر به نیروگاه، همچنان متروکه است، ساختمانهایش فرسوده و خیابانهایش خالیاند.
آیندهٔ این منطقه هنوز با ابهامهایی تعیین میشود که از ۱۹۸۶ پابرجا ماندهاند: اثرات بلندمدت سلامت ناشی از قرار گرفتن در معرض تشعشع، مدیریت زمین و پسماندهای آلوده، و خطر افزودهای که جنگ میتواند به زیرساختهایی که برای مهار یکی از بدترین حوادث هستهای جهان ساخته شدهاند وارد کند.
نظرات (0)