خروج امارات از اوپک تسلط کارتل بر عرضه نفت را محک می‌زند

امارات متحده عربی پس از نزدیک به شش دهه از اوپک خارج می‌شود؛ جدایی‌ای که می‌تواند یکی از تأثیرگذارترین ائتلاف‌های بازار نفت را تضعیف کرده و به این تولیدکننده خلیجی آزادی بیشتری برای افزایش تولید بدهد.

این تصمیم اهمیت دارد زیرا اوپک مدت‌هاست با هماهنگ‌سازی میزان تولید اعضا، قیمت خام را شکل داده است. انتظار نمی‌رود خروج امارات در دوران مسدودیت‌ها پیرامون تنگه هرمز نیروی اصلی تأثیرگذار بر بازار نفت باشد، اما پس از بازگشت کشتی‌رانی و صادرات منطقه به وضعیت باثبات‌تر می‌تواند اهمیت زیادی پیدا کند.

اوپک، سازمان کشورهای صادرکننده نفت، عمدتاً از صادرکنندگان بزرگ نفت تشکیل شده و به‌طور تاریخی از اهداف تولید و سهمیه‌ها برای تأثیرگذاری بر عرضه جهانی استفاده کرده است. تصمیم‌های این‌چنینی می‌تواند فراتر از بازارهای نفت خام بازتاب پیدا کند و بر هزینه بنزین، گاز، پلاستیک‌ها، حمل‌ونقل مواد غذایی و دیگر مخارج روزمره تأثیر بگذارد.

دلیل خروج امارات

تنش مرکزی بر سر ظرفیت است. امارات سرمایه‌گذاری زیادی در افزایش توان تولید خود کرده، اما سهمیه‌های اوپک تولیدش را به حدود 3 میلیون تا 3.5 میلیون بشکه در روز محدود کرده بود، بر اساس تحلیل بی‌بی‌سی. این یعنی ابوظبی در حالی که در سازوکار تولید گروه باقی مانده بود، درآمد بالقوه‌ای را از دست می‌داد.

امارات عضو حاشیه‌ای نبود. پس از عربستان سعودی دومین بالاترین ظرفیت تولید مازاد را در اوپک داشت و این آن را به یکی از مهم‌ترین «تولیدکنندگان چرخشی» — کشورهایی که می‌توانند تولید را افزایش دهند تا فشار عرضه تنگ و فشار بر قیمت‌ها را کاهش دهند — تبدیل می‌کرد.

فیسال اسلام، سردبیر اقتصادی بی‌بی‌سی، خروج را ضربه‌ای جدی به اوپک توصیف کرد چرا که ظرفیت تولید مازاد امارات آن را در مرکز توانایی گروه برای مدیریت بازار قرار می‌داد. بر اساس همان تحلیل، امارات می‌تواند در نهایت هدفی نزدیک به تولید حدود 5 میلیون بشکه در روز را دنبال کند، زمانی که بتواند نفت بیشتری را به‌طور کامل به بازار برساند.

اهمیت برای قیمت نفت

در کوتاه‌مدت، حرکت امارات ممکن است تحت‌الشعاع اختلالات در تنگه هرمز قرار گیرد؛ مسیر آبی حیاتی برای صادرات انرژی خلیج فارس. تحلیل بی‌بی‌سی می‌گوید خروج تأثیر کمی بر محاصره‌های فعلی خواهد داشت که همین حالا بر قیمت نفت، گاز و بنزین تأثیر گذاشته‌اند.

سؤال بزرگ‌تر اما مربوط به اتفاقات بعدی است. اگر جریان نفت امارات بدون محدودیت‌های اوپکی افزایش یابد، عرضه بیشتر می‌تواند فشار رو به پایین بر قیمت‌ها وارد کند. اما نتیجه به‌شدت وابسته به واکنش عربستان سعودی است. اقدام سعودی برای دفاع از سهم بازار می‌تواند جنگ قیمتی ایجاد کند، وضعیتی که اقتصاد متنوع‌تر امارات ممکن است بهتر از اعضای فقیرتر اوپک تاب بیاورد.

امارات همچنین به دنبال زیرساخت‌هایی است که وابستگی به هرمز را کاهش دهد. مقام‌های اماراتی درباره خطوط لوله جدید از میدان‌های نفتی ابوظبی به بندر فجیره که تنگه را دور می‌زنند، گفتگو کرده‌اند. یکی از این خطوط لوله هم‌اکنون به‌طور گسترده مورد استفاده قرار دارد، اما اگر کشور تولید را به‌طور قابل‌توجهی افزایش دهد، ظرفیت بیشتری لازم خواهد بود.

اوپک کوچکتر از دهه 1970

این جدایی در حالی رخ می‌دهد که قدرت بلندمدت اوپک زیر ذره‌بین قرار گرفته است. این گروه هنوز نفوذ دارد، اما دیگر آن برتری‌ای را که در بحران‌های نفتی دهه 1970 داشت—زمانی که سهم بسیار بزرگ‌تری از نفت مورد معامله بین‌المللی را کنترل می‌کرد— ندارد. بر اساس تحلیل بی‌بی‌سی، سهم آن اکنون نزدیک به نصف است و اقتصاد جهانی کمتر از گذشته به نفت وابسته است.

این تغییر تا حدی توضیح می‌دهد که چرا امارات ممکن است بخواهد در حالی که تقاضا قوی است، ذخایر بیشتری را نقد کند. برقی‌شدن، به‌ویژه در چین، در حال حاضر رشد تقاضای نفت در برخی بخش‌ها را کاهش داده و پذیرش گسترده‌تر حمل‌ونقل برقی می‌تواند در نهایت تقاضای جهانی را مسطح کند.

برای اوپک، ریسک آن است که خروج امارات بیش از یک گسست صرفاً یک‌کشوری شود. اگر این اقدام دیگر تولیدکنندگان را ترغیب کند تا در مورد هزینهٔ رعایت سهمیه‌ها تردید کنند، توانایی کارتل در هماهنگی عرضه می‌تواند بیش از پیش تضعیف شود. برای مصرف‌کنندگان واضح‌ترین نشانه پس از کاهش اختلال فعلی در خلیج پدیدار خواهد شد: اینکه آیا نفت بیشتری از امارات به بازار می‌رسد و اینکه آیا عربستان مسیر خویشتنداری را انتخاب می‌کند یا تقابل را.