خروج امارات از اوپک، قدرت کارتل در کنترل عرضه نفت را به آزمایش می‌گذارد

امارات متحده عربی پس از نزدیک به شش دهه از اوپک خارج می‌شود؛ شکافی که می‌تواند یکی از ائتلاف‌های پرنفوذ بازار نفت را تضعیف کند و به این تولیدکننده خلیج آزادی بیشتری برای افزایش تولید بدهد.

این تصمیم اهمیت دارد زیرا اوپک مدت‌ها با هماهنگ‌سازی میزان تولید اعضایش، قیمت نفت خام را شکل داده است. تا زمانی که انسدادها پیرامون تنگه هرمز کانون فوری توجه‌اند، انتظار نمی‌رود خروج امارات نیروی اصلی محرک بازارهای نفت باشد؛ اما وقتی کشتیرانی و صادرات خلیج به وضعیت باثبات‌تری بازگردند، می‌تواند بسیار معنادار شود.

اوپک، سازمان کشورهای صادرکننده نفت، عمدتاً از صادرکنندگان بزرگ نفت تشکیل شده و در طول تاریخ با تعیین اهداف و سهمیه‌های تولید بر عرضه جهانی اثر گذاشته است. این تصمیم‌ها می‌تواند دامنه اثر خود را فراتر از بازارهای نفت خام گسترش دهد و بر هزینه بنزین، گاز، پلاستیک‌ها، حمل‌ونقل مواد غذایی و دیگر مخارج روزمره اثر بگذارد.

چرا امارات می‌خواهد خارج شود

تنش محوری، ظرفیت است. امارات به‌شدت در توان تولید بیشتر نفت سرمایه‌گذاری کرده، اما سهمیه‌های اوپک بنا به تحلیل BBC تولید آن را به حدود 3 تا 3.5 میلیون بشکه در روز محدود کرده بود. این بدان معنا بود که ابوظبی در حالی‌که در چارچوب نظام تولید گروه می‌مانْد، درآمد بالقوه را از دست می‌داد.

امارات عضوی حاشیه‌ای نبود. این کشور پس از عربستان سعودی دومین ظرفیت مازاد تولید در اوپک را داشت و آن را به یکی از مهم‌ترین «تولیدکنندگان نوسانی» — کشورهایی که قادرند برای کمک به کاهش تنگنای عرضه و فشار قیمتی تولید را افزایش دهند — بدل می‌کرد.

فایصل اسلام، سردبیر اقتصاد BBC، این خروج را ضربه‌ای بزرگ به اوپک توصیف کرده زیرا ظرفیت مازاد امارات آن را در توان گروه برای مدیریت بازار محوری می‌کرد. بنا بر همان تحلیل، امارات در نهایت می‌تواند زمانی‌که قادر شود نفت بیشتری را به‌طور کامل راهی بازار کند، تولیدی در حدود 5 میلیون بشکه در روز را هدف بگیرد.

چرا برای قیمت نفت مهم است

در کوتاه‌مدت، اقدام امارات ممکن است تحت‌الشعاع اختلال در تنگه هرمز، آبراه حیاتی برای صادرات انرژی خلیج، قرار گیرد. تحلیل BBC می‌گوید این خروج تأثیر اندکی بر انسدادهای کنونی خواهد داشت؛ انسدادهایی که همین حالا بر قیمت‌های نفت، گاز و بنزین اثر می‌گذارند.

پرسش بزرگ‌تر این است که پس از آن چه رخ می‌دهد. اگر نفت امارات بدون محدودیت‌های اوپک روانه شود، عرضه بیشتر می‌تواند فشار کاهشی بر قیمت‌ها وارد کند. اما نتیجه به‌شدت به نحوه واکنش عربستان سعودی بستگی دارد. اقدام عربستان برای دفاع از سهم بازار می‌تواند جنگ قیمتی به‌راه اندازد؛ جنگی که اقتصاد متنوع‌تر امارات ممکن است بهتر از اعضای فقیرتر اوپک تاب بیاورد.

امارات همچنین به زیرساخت‌هایی می‌نگرد که اتکای به هرمز را کاهش دهد. مقام‌های اماراتی درباره خط‌لوله‌های جدید از میادین نفتی ابوظبی به بندر فجیره که از تنگه عبور نمی‌کند گفت‌وگو کرده‌اند. یکی از این خطوط همین حالا به‌شدت مورد استفاده است، اما اگر کشور تولید را به‌طور چشمگیری افزایش دهد، به ظرفیت بیشتری نیاز خواهد بود.

اوپکی کوچک‌تر از دهه 1970

این گسست همچنین در زمانی رخ می‌دهد که قدرت بلندمدت اوپک زیر ذره‌بین است. این گروه همچنان اثرگذار است، اما دیگر آن چیرگی دوران بحران‌های نفتی دهه 1970 را ندارد؛ زمانی که سهم بسیار بزرگ‌تری از نفت معامله‌شده در سطح بین‌المللی را در اختیار داشت. بنا به تحلیل BBC، سهم آن اکنون به حدود نیمی نزدیک‌تر است و اقتصاد جهانی نسبت به آن زمان وابستگی کمتری به نفت دارد.

این تغییر کمک می‌کند توضیح دهیم چرا امارات ممکن است بخواهد تا زمانی‌که تقاضا قوی است، بخش بیشتری از ذخایر خود را به پول تبدیل کند. برقی‌سازی، به‌ویژه در چین، همین حالا رشد تقاضای نفت را در برخی بخش‌ها کاهش می‌دهد و پذیرش گسترده‌تر حمل‌ونقل برقی می‌تواند در نهایت تقاضای جهانی را ثابت کند.

برای اوپک، خطر آن است که خروج امارات فراتر از یک گسست تک‌کشوری شود. اگر این اقدام سایر تولیدکنندگان را به تردید در هزینه‌های انضباط سهمیه‌ای ترغیب کند، توانایی کارتل برای هماهنگی عرضه می‌تواند بیش از پیش تضعیف شود. برای مصرف‌کنندگان، روشن‌ترین نشانه پس از فروکش کردن اختلال کنونی در خلیج نمایان می‌شود: این‌که آیا نفت بیشتری از امارات به بازار می‌رسد و این‌که عربستان سعودی خویشتنداری را برمی‌گزیند یا رویارویی را.